صادرات فرش ایران

  persiancarpetexport
farsi    english    italy
صفحه اولدریاره ماتماس با ماسئوالاتتنوع
همکاری
hand shake
حمل دریائی
ship
سرویس مناسب
keybord
حمل هوائی
cargo
رنگهای زنده
color
  seperator
مراحل بافت فرش
 
در مطالعه مراحل بافت فرش عمليات چله كشي – گره زني – پودر گذاري و ساير ريزه كاري هاي فني را كم و بيش به تفصيل شرح مي دهيم.
چله (تار): چله مجموع نخ هايي با تاب زياد است كه به موازات يكديگر و با كشش معيني بر روي ميله هاي سر دار و ريز دار پيچيده مي شوند. ظرافت و ضخامت نخ هاي چله بر حسب تعداد گره هاي مورد نظر در فرش متفاوت است به عنوان مثال براي فرش هاي درشت بافت نخ هاي چله 12 لا و براي فرش هاي ظريف تر (40 و 45 گره در 5/6 سانتي متر) نخ هاي 9 لا و براي فرش هاي ريز بافت چله هاي ابريشمي بكار مي برند. نخ هاي چله سفيد رنگ در مراكز بافندگي شهري كاربرد بيشتري دارند در حالي كه فرش هاي ايلياتي قشقائي، بلوچي، لري و بختياري بيشتر چله هاي رنگي دارند.
چله كشي
چله كشي يكي از مهمترين مراحل بافت فرش است. در يك بافت تميز و شسته رفته نقش چله كش (تنه تاب) وارد و مسلط را هرگز نمي توان از كار بافنده با صبر و حوصله آن كم بهاتر شمرد. در امر چله كشي علاوه بر مهارت استاد كار چله كش انتخاب مواد اوليه مرغوب و دار مناسب نيز حائز اهميت فراوان است. انتظار بيهوده اي است كه از يك دار كج و كوله حتي با نظارت چله كش ماهر بتوان فرشي بي عيب و نقص پائين كشيد.
چله كشي مانند طراحي و رنگرزي مي تواند يك پيشه مجرد در مجموعه حرفه قالي بافي باشد. تفسير اين كلام اين است كه يك چله كش الزاماً نبايد بافنده باشد. او پس از خاتمه چله كشي مي تواند بافت فرش را نيز انجام دهد و يا اينكه به سراغ دار ديگري براي چله كشي برود. كارش تا حدودي دقيق تر و فني تر از بافنده است. محاسبي است كه با آگاهي از نقشه فرش، تعدادتارها و نوع آن ها و طول و عرض فرش را محاسبه نموده و به هنگام بروز اشكالات فني قادر به يافتن راه حل هاي مناسب نيز مي باشد.
برحسب محل بافت و سنت هاي بافندگي، چله كشي به دو شيوه زير صورت مي گيرد: چله كشي فارسي – چله كشي تركي.
در چله كشي فارسي ابتدا نخ هاي چله را در روي زمين به دور دو ميخ كه در زمين محكم شده ا ند پيچيده و سپس آن را به دار منتقل مي نمايند درحالي كه در چله كشي به طريقه تركي دو كارگر كه يكي در بالا و ديگري در پايين دستگاه قالي بافي نشسته اند با پرتاب گلوله نخ چله به طرف يكديگر و پيچاندن منظم اين نخ ها در اطراف ميله هاي سردار و زيبر دار اين عمل را انجام مي دهند. اين نوع چله كشي هر چند باعث صرف و قت بيشتري مي شود ولي به علت دقت و نظمي كه در كار وجود دارد نتيجه اي كاملاً رضايت بخش ببار مي آورد.
پس از چله كشي بنابر سنت هاي بافندگي هر محل گاهي يك دو سانتي متر و حداكثر چهار سانتي متر در عرض فرش را به صورت گليم بافت در مي آوردند. گليم بافي در سر و ته فرش الزاماً عملي نيست كه هميشه و همه جا مورد را به صورت گليم بافت در مي آورند. گليم بافي در سر و ته فرش الزاماً عملي نيست كه هميشه و همه جا مورد عمل باشد. بسياري از مواقع فرش ها و قاليچه ها به ويژه انواع متوسط و تجارتي آن ها بدون قسمت گليم بافت به بازار عرضه مي شوند.
اكثراً پس از خاتمه بافت بر روي نخ هاي چله يك رديف زنجيره مي زنند. زنجيره در واقع نوعي قلاب بافي است كه هر بار روي چهار نخ (دو نخ رو و دو نخ زير) صورت مي گيرد. زنجيره ها علاوه بر آنكه لبه هاي فرش را زيباتر و منظم تر مي نمايند باعث آن مي شوند كه گره ها در روي چله فرش حركت نكرده و ثابت بمانند.
گره زني
گوشت و يا قسمت اصلي فرش با گره هايي كه بر روي تارهاي قالي زده مي شوند به وجود مي آيد. اين گره ها در حقيقت رشته هاي كوتاهي از پشم و يا ابريشم هستند كه به دور دو تار مقابل پيچيده شده و گره مي خورند. بر اساس شكل فيزيكي گره ها را به دو نوع متقارن و نا متقارن تقسيم مي نمايند.
گره متقارن: گره متقارن تكه كوتاهي از يك رشته پشم و يا ابريشم است كه به دور يك جفت تار مي پيچد و از ميان آن ها به بيرون كشيده مي شود. نام هاي ديگر اين نوع گره عبارتند از: گره بسته و گره گوردس و در اصطلاح فرش هاي بافته شده با اين نوع گره را ترك بافت مي گويند.
گره نامتقارن: در اين نوع گره نيز يك رشته پشم و يا ابريشم دو تار چله را در بر مي گيرد با اين كيفيت كه اين رشته پشم و يا ابريشم يك چرخ كامل به دو يك تار و يك نيم چرخ به دور تار ديگر مي زند. نام هاي ديگر اين نوع گره عبارتند از: گره باز و يا گره سنه و در اصطلاح فرش ههاي بافته شده با اين نوع گره را فارس بافت مي گويند.
كاربرد گره فارسي بيشتر در استان هاي شرقي و جنوب شرقي و مركزي ايران و در مراكز بافندگي كرمان، يزد، اراك، قم، نائين، كاشان، اصفهان و هم چنين در ميان ايلات تركمن رايج است و بافت فرش هاي با گره تركي بيشتر در بين بافنده هاي ايلات قشقائي، بختياري، شاهسون، افشار، كرد و قالي باف هاي استان هاي آذربايجان، كردستان، كرمانشاهان، همدان و زنجان مرسوم است. قالي بافان مشهد و تهران برحسب عادت و سنت يكي از دو نوع گره فارسي و يا تركي را به كار مي برند.
تشخيص نوع گره در فرش بافته شده چندان آسان نيست. شناسايي آن در فرش هاي درشت بافت شايد با سهولت بيشتري ميسر باشد در حالي كه در فرش هاي ريز بافت و متراكم با كمك ذره بين اين تشخيص امكان پذير است. در هر صورت براي شناسايي نوع گره بايد فر ش را در امتداد پودها به طرف پشت آن تا نمود تا بطن آن ديده شود در صورتي كه حلقه گره به وضوح قابل رؤيت نباشد و پرزها مانند دسته هاي علف از جسم فرش در كنار پودها روئيده شده باشند و نخ پود در ميان دو رديف گره به صورت خطي مستقيم ديده شود گره از نوع سنه و يا فارسي است و در حالي كه حقه گره در اطراف پرز به وضوح ديده شود و نخ پود به شكل خط دندانه داري به چشم بخورد گره از نوع گوردس يا تركي است.
هر اندازه تعداد گره هاي فرش در واحد سطح زيادتر باشد مرغوبيت و استحكام قالي زيادتر و طرح و نقشه آن بهتر مجسم مي شود.
تعداد گره بر حسب نوع فرش در واحد سطح بسيار متغير مي باشد در فرش هاي ده بافت و هم چنين در فرش هاي ايلياتي بطور معمول تعداد آن ها كمتر و در فرش هاي ظريف شهر بافت تعداد آن ها گاهي به ارقامي در حدود يك ميليون گره در متر مربع سر مي زند. به عنوان مثال تعداد گره در فرش هاي بافته شده در روستاها و شهرهاي آذربايجان از 18 تا 70 عدد در هر هفت سانتي تر طول (از 660 تا 10000 گره در دسي متر مربع) تغيير مي كند. در اصطلاح به تعداد گره در واحد طول رج نيز مي گويند به عنوان مثال در قال 50 رج تبريز در هر هفت سانتي متر آن 50 گره زده شده است.
در صورتي كه فرش با دقت بافته شود به طور معمول تعداد گره در واحد طول و عرض آن يكسان است ولي بسيار اتفاق مي افتد كه تعداد گره در مقياس معيني از طول فرش (امتداد تار) بيشتر از تعداد گره در همين مقياس در عرض فرش (امتداد پود) باشد و دليل آن كوبيدن پودها و گره ها بر روي نخ هاي چله مي باشد.
هرگاه هنگام بافت، ضخامت پودها و خامه فرش بنا بر ضرورتي تغيير نمايد و يا شخص بافنده هاي جاي خود را با ديگري عوض كند و يا تراكم چله ها كم و زياد شود عيب هايي مانند بالا زدگي و پايين زدگي (طول فرشينه نسبت به مقياس اوليه اي كه بافنده در نظر گرفته بود كم و زياد مي شود) بروز مي كند و يا به عبارتي ترنج فرش حالت مركزيت خود را از دست داده و جابه جا مي شود.
فرش ها را بر حسب تعداد گره هاي آن در واحد سطح مي توان به طريق زير طبقه بندي كرد:
1- فرش هاي درشت بافت كه در اصطلاح بازار به آن ها خرسك گفته مي شود از 360 تا 500 گره در دسي متر مربع.
2- فرش هاي نيمه درشت بافت كه در 500 تا 1000 گره در دسي متر مربع.
3- فرش هاي با بافت متوسط از 1000 تا 2000 گره در دسي متر مربع.
4- فرش هاي نيمه ظريف از 2000 تا 3250 گره در دسي متر مربع.
5- فرش هاي نيمه ظريف از 3250 تا 5000 گره در دسي متر مربع.
6- فرش هاي فوق العاده ظريف از 5000 تا 10000 گره در دسي متر مربع.
7- فرش هاي استثنائي كه اغلب از رشته هاي ابريشم بافته شده و تعداد گره هاي آن متجاوز از 10000 گره در دسي متر مربع مي باشد.
براي تعيين تعداد گره هاي فرش، يك واحد معين از مساحت آن را در پشت قالي و يا قاليچه انتخاب كرده و گره هاي موجود در آن را مي شمارند (اين شمارش را مي توان در فرش هاي ريز بافت با كمك ذره بين هاي مدرج و مخصوص انجام داد). در پاره اي از قطب هاي بافندگي ايران از جمله آذربايجان و كرمان حاصل ضرب گره هاي شمارش شده و يا رج شمارها را در طول و عرض 7 سانتي متر معيار اندازه گيري قرار مي دهند. به عنوان مثال فرش 50 رج تبريز معرف آن است كه در 7 سانتي متر مربع 2500 و در يك متر مربع رقمي معادل 510000 خواهد بود.
در بسياري از مناطق بافندگي معيار 5/6 سانتي متر را براي تعيين تعداد گره ها به كار مي برند ولي در حقيقت بهترين و عملي ترين طريقه شمارش گره ها در مساحت يك دسي متر مربع و حاصل ضرب اين رقم در مساحت كل فرش مي باشد. براي دقت بيشتر مي توان اين شمارش را در چند نقطه مختلف از فرش تكرار نموده و معدل آن را ملاك محاسبه قرار داد.
در پايان مبحث گره زني اگر به گره هاي جفتي و يا تقلبي كه با تأسف رواج آن در بين پاره اي از بافندگان موجب خدشه دار شدن شهرت و سلامت اين صنعت و ركود صادرات آن شده اشاره اي شود بي فايده نخواهد بو.
گره هاي جفتي و يا تقلبي را از هر نوع تركي و فارسي به جاي آن كه بر روي دو نخ تار بزنند بر روي چهار و يا شش رشته تار مي زنند. اين تقلب را در فرش هاي درشت بافت با كمي دقت مي توان تشخيص داد ولي در قالي هاي ريز بافت به ويژه هنگامي كه در آن ها پودهاي رنگي به كار رفته باشد بسيار مشكل است.
با اين نوع گره زني گرچه از مدت بافت بسيار كاسته مي شود ولي در عوض حاصلي جز فرش هاي پوك و بي دوام نخواهد داشت.
با شرح دو نوع گره باز و بسته به مزاياي روش هاي فارس بافت و ترك بافت نيز بطور مختصر اشاره اي مي كنيم. از آن جايي كه گره هاي تركي از نوع بسته مي باشند. بنابراين فرش هايي كه با اين نوع گره بافته مي شوند تا حدودي داراي استحكام بيشتري مي باشند و علاوه بر آن به علت استعمال قلاب گره زني بافت فرش هاي ظريف در اين روش با سهولت بيشتري صورت مي گيرد. در روش فارس بافت عمل گره زدن به علت عدم استعمال قلاب مشكل تر ولي پود زدن آسان تر و به طور كلي سرعت كار بيشتر خواهد بود. اين روش معايب به نسبت بيشتري در مقايسه با طريقه ترك بافت مي بينيم كه از همه مهم تر ضايعاتي است كه به دست بافنده و آسيب هايي است كه بر اثر كوبيدن شانه سنگين بر پيكر فرش وارد مي شود. بافت فرش هاي ظريف در اين طريقه به علت شل بودن چله ها و تراكم تارها و تا حدودي مشكل تر است.
پود گذاري و پرداخت فرش
پس از زدن يك رديف گره و حصول اطمينان از محكم بودن آن ها بر روي شبكه تارها عمل پود گذاري را انجام مي دهند. به اين طريق كه يك رشته نخ را كه در اصطلاح به آن پود مي گويند از لابلاي تارهاي فرش گذرانيده و بر روي گره ها قرار مي دهند. جنس اين پودها بر حسب نوع فرش و سليقه بافنده ممكن است از پنبه – پشم و يا ابريشم به رنگ سفيد و يا رنگ هاي ديگر باشد. پودها عمل انسجام و يك پارچه نمودن قسمت هاي بافته شده و اتصال گره ها در بطن فرش را انجام مي دهند.
بيشتر فرش هاي ايلياتي يك پوده و به عكس غالب فرش هاي ده بافت و شهري دو پوده هستند كه در اين صورت يكي از پودها ضخيم تر از ديگري انتخاب مي شود. پود ضخيم به طور معمول براي پر كردن بطن فرش و پود نازك جهت ايجاد نظم و توازن به كار مي رود. پود نازك اگر به صورت مناسب روي گره ها قرار گيرد عمليات بافت و پود زدن در رديف هاي بعدي بسيار آسان تر خواهد بود. از آن جايي كه پود نازك از پشت فرش به خوبي ديده مي شود لذا از روي حالت آن مي توان نظم گره ها و كيفيت بافت را متوجه شد.
در برخي از مراكز بافندگي بنابر سنت هاي محلي گاهي به قصد سريع به پايان رسانيدن فرش سه تا پنج پود زده مي شود كه كاري است غير اصولي و خارج از استانداردهاي يك فرش مرغوب.
بعد از گذرانيدن پودها به وسيله شانه مخصوصي (در مناطق بافندگي ترك زبان شانه كوچك و كم وزن و در مراكز فارس زبان بزرگ و سنگين است) گره هاي زده شده را در روي چله به طرف پايين شانه كرده و به عبارت ديگر آن ها را مي كوبند به نحوي كه بطور كامل در جسم فرش فرو روند.
در صورت استفاده از نخ هايي با كيفيت ها و شماره هاي مختلف به هنگام پود گذاري و يا عدم دقت در عمل شانه زدن و كوبيدن يك نواخت گره ها، عيوبي از جمله تورفتگي و يا برآمدگي در فرش پيش مي آيد و يا حاشيه كج از كار در مي آيد كه امكان رفع آن ها تا حدودي در موقع بافت فرش با تبديل نخ هاي كلفت به نازك و يا برعكس و يا شانه كوبي منظم ميسر است.
بعد از بافت چند رديف، استاد كار كارگاه به وسيله قيچي مخصوصي سر ريشه ها را با دقت زياد و بصورت يكنواخت مي چيند و يا به گونه اي كه در برخي از مراكز قالي بافي ايران مانند كرمان و تهران عمل پرداخت را با ماشين هاي برقي مخصوصي انجام مي دهند.
چنانچه پرزهاي قالي پس از بافت زياد گرفته شود به گونه اي كه پرزها با لمس كردن با دست احساس نشوند در اين صورت به ارزش فرش لطمه فراواني وارد آمده است. اين قبيل فرش ها را در اصطلاح فني «ته خواب» و يا «خواب كوتاه» مي گويند.
پرداخت فرش يكي از حساس ترين مراحل بافندگي است و تنها كساني قادر به انجام آن هستند كه در اين كار تجربه فراواني داشته باشند چه با كوچك ترين غفلت حاصل كار پرزحمت بافنده به هدر داده مي شود. سنگ زدن عمل ديگري است كه به هنگام پرداخت گاه گاه بر روي فرش صورت مي گيرد. در اثر اين عمل فلس هاي الياف پشم كاملاً صيقلي شده و ضمن اينكه رنگ هاي اضافي بر روي الياف از بين مي روند و فرش حالت مخملي و ابريشمي مانند پيدا مي كند.
ارتفاع پرز فرش مانند ساير مشخصات ويژه آن مانند نوع گره، تعداد پود، طول ريشه و غيره از ضابطه هاي تشخيص محل بافت فرش بوده و بر حسب عادت و سنت و محل بافت ميزان آن متغير است. بايد بدانيم ارتفاع پرز باي مرور زمان كاسته شده و به اصطلاح فرش پا خورده شده و در نتيجه نقشه و طرح آن تجسم و تجلي بيشتري پيدا مي كند.
فرش هاي پرز بلند بيشتر مصنوع دست بافندگان ايلياتي و روستايي بو بطور اخص آن هايي كه محل زيست آن ها نقاط سردسير است مي باشد. البته برخي از مراكز بافندگي كه فرش هاي پرز بلندي را بر اساس سنت و يا بر اساس تقاضاي بازارهاي داخل و خارج مي بافند از اين امر مستثني هستند. اين فرش ها هم چنين بيشتر مقبول خريداران نقاط سردسير داخل كشور و كشورهاي سردسير اروپايي و ايالات متحده آمريكا مي باشند و به عكس فرش هاي با پرز كوتاه بيشتر در مراكز بافندگي شهري بافته شده و معمولاً بافت ظريفت تري داشته و بيشتر مقبول بازارهاي كشور هاي عربي و معدودي از كشورهاي اروپايي مانند ايتاليا و فرانسه مي باشند.
فرش ها را از نقطه نظر ارتفاع پرز مي توان در سه گروه زير طبقه بندي كرد:
1- فرش هاي با پرزهاي به ارتفاع 2 تا 4 ميلي متري در گروه فرش هاي پرز كوتاه
2- فرش هاي با پرزهاي به ارتفاع 4 تا 10 ميلي متري در گروه فرش هاي پرز متوسط
3- فرش هاي با پرزهاي به ارتفاع 10 تا 20 ميلي متري در گروه فرش هاي پرز بلند
به قسمت هاي ابتدائي و انتهايي تارها كه از بالا و پايين فرش خارج شده و به چشم ديده مي شوند. در اصطلاح ريشه مي گويند و طول آن بسته به سنت هاي بافندگي و محل بافت به نسبت زيادي تغيير مي نمايد. ممكن است اين ريشه ها را به دسته هاي مساوي تقسم كرده و آن ها را از قسمت هاي انتهايي به يكديگر گره بزنند و يا همانطور آزاد آن ها را رها سازند.
محاسبه زمان بافت
تعيين زمان بافت يك تخته قالي و يا قاليچه در مركزهاي گوناگون بافندگي ايران به طور دقيق تا حدودي دشوار است و دليل ان نيز سرعت عمل متغير بافندگان هر ناحيه در گره زني و ساير عمليات مربوط به بافت مي باشد. بافندگان مزد بگير كه بر اساس تعداد گره اجرت كار دريافت مي دارند علي الاصول ناچار به تندكاري هستند در حالي كه تك بافاني كه براي خود مي بافند به احتمال عجله اي در تند كاري نداشته و به جاي سرعت زياد و زود به پايان رسانيدن كار كيفتيت مطلوبتري را براي دست بافت هاي خود طالب هستند. عمل تند بافي در قطب هاي بافندگي هر ناحيه نيز گاهي متغير است. به عنوان مثال در بخش آران (كاشان) بافنده ها تند كارتر هستند در عوض در راوند بخش وابسته ديگري به اين شهر بافنده ها كند كارتر و با دست بافت هاي شسته رفته تري هستند.
به طور كلي محاسبه زمان بافت كه يك تخته فرش به اين شرح است (به عنوان مثال شهر تبريز در نظر گرفته مي شود). براي بافت يك قالي 3×2 متر چهل رج (40 گره در 7 سانتي متر) توسط بافنده ماهري كه روزانه 5000 گره مي زند 392 روز وقت لازم است بر اساس فرمول زير:
مساحت يك گره ذرعي بر حسب سانتي متر مربع 49=7×7
تعداد گره هاي موجود در يك گره ذرعي مربع 1600 = 40×40
مساحت يك قالي شش متري بر حسب سانتي متر مربع 60000 = 300×200
تعداد گره هاي ذرعي مربع در مساحت يك قالي شش متر مربعي 1224 = 49 ÷ 60000
تعداد كل گره هاي موجود در مساحت اين تخته فرش 1958400 = 1600 ×1224
تعداد روزهاي كار براي بافت فرش 392 = 5000 ÷ 1958400
در بافت يك تابلوي ظريف با رج شمار صد (100 گره در 7 سانتي متر) به اندازه ههاي 25/1×1 متر، كل گره ها رقم 999/549/2 است كه از حاصل ضرب 1428 گره در  عرض و 1785 گره در طول فرش بدست آمده است. ساده در حدود 440 روز  تخمين زده مي شود. نكته قابل توجه در بافت اين گونه تابلوها تهيه مقدمات اوليه و آماده سازي مصالح از قبيل تهيه نقشه، نطقه چيني و آماده كردن تعداد قابل توجهي كلاف هاي رنگي متناسب است كه كارفرما كم و بيش يك سال وقت براي آن صرف مي كند

rug
تاریخچه
طرحها
جنس مواد
رنگها
نقش قالي
طبقه بندی فرشها
دستگاههای قالیبافی
مراحل بافت فرش
شستشوی بعد از بافت
بافت قالی در استانها
مواظبتهای لازم از فرش
تعمیرات فرش
دکوراسیون و خرید و فروش
rug
چرا صادرات فرش ایران
اینکوترمز
بیمه
حمل و نقل
در باره ما
تماس با ما
نقشه سایت
rug
 
 
© PERSIANCARPETEXPORT Corporation. All Rights Reserved.